
Wat is UV-C?
Wat is UV-C? UV-C is een onzichtbare vorm van ultraviolet licht met een korte golflengte. Het wordt onder meer gebruikt om micro-organismen zoals bacteriën en virussen te inactiveren, bijvoorbeeld bij desinfectie van water, lucht en oppervlakken.
UV-C komt van nature voor in zonlicht, maar wordt door de atmosfeer grotendeels tegengehouden voordat het aardoppervlak bereikt. Voor praktische toepassingen wordt UV-C daarom vaak opgewekt met speciale lampen of andere UV-bronnen.
In dit artikel lees je hoe UV-C zich verhoudt tot UV-A en UV-B, waarom het bacteriën en virussen onschadelijk maakt, waar het wordt gebruikt en of het gevaarlijk is voor mensen.
Het spectrum van UV-licht
Ultraviolet licht is onderdeel van het elektromagnetische spectrum. De golflengte van UV-straling ligt tussen ongeveer 100 en 400 nanometer. Een nanometer is een miljardste meter. Op basis van de golflengte wordt UV-straling meestal verdeeld in UV-A, UV-B en UV-C.
UV-A: 315 tot 400 nm
UV-A heeft de langste golflengte van de drie soorten. Deze straling bereikt het aardoppervlak en kan relatief diep in de huid doordringen.
UV-A speelt onder meer een rol bij huidveroudering. Het is ook de vorm van UV-straling die relatief gemakkelijk door glas heen komt.
UV-B: 280 tot 315 nm
UV-B heeft een kortere golflengte dan UV-A. Een deel van de UV-B-straling van de zon wordt door de atmosfeer tegengehouden, maar een deel bereikt het aardoppervlak.
UV-B kan schade aan het DNA van huidcellen veroorzaken. Daardoor speelt deze straling een belangrijke rol bij zonnebrand en het ontstaan van huidkanker.
UV-C: 100 tot 280 nm
UV-C heeft de kortste golflengte van de drie hoofdgroepen. Volgens het RIVM ligt UV-C tussen 100 en 280 nanometer.
UV-C uit zonlicht bereikt het aardoppervlak normaal gesproken niet, omdat het door de atmosfeer en de ozonlaag wordt geabsorbeerd. UV-C kan echter kunstmatig worden opgewekt. Lampen die UV-C produceren worden onder meer gebruikt voor desinfectie.
Het bijzondere aan UV-C is dat deze straling veel biologische processen kan verstoren. Juist daarom is UV-C interessant voor toepassingen waarbij micro-organismen moeten worden geïnactiveerd. Meer over de toepassing in water lees je in UV-C waterzuivering: de complete gids.
Waarom UV-C bacteriën en virussen onschadelijk maakt
Bacteriën en virussen hebben genetisch materiaal nodig om hun biologische processen uit te voeren. Bij bacteriën gaat het om DNA; virussen kunnen DNA of RNA bevatten.
UV-C kan dit genetische materiaal beschadigen. Daardoor kunnen micro-organismen hun genetische informatie niet meer normaal kopiëren. Bij voldoende blootstelling worden bacteriën en virussen hierdoor geïnactiveerd.
De werking heeft te maken met de energie van UV-straling. Het UV-licht wordt door het genetische materiaal opgenomen en kan daar chemische veranderingen veroorzaken. Bij DNA kunnen bijvoorbeeld beschadigingen ontstaan die het aflezen en kopiëren van het DNA verstoren. Het gevolg is dat een micro-organisme zich niet meer normaal kan vermenigvuldigen.

Wat betekent dit voor water?
Bij waterzuivering is dit principe bijzonder nuttig. Het UV-licht kan het water behandelen zonder dat er noodzakelijk een chemisch desinfectiemiddel aan wordt toegevoegd.
De werking hangt wel af van de omstandigheden. Onder meer de golflengte, de intensiteit van het UV-licht, de blootstellingstijd en het soort micro-organisme spelen een rol. Ook de helderheid van het water kan belangrijk zijn.
UV-C betekent dus niet dat bacteriën en virussen letterlijk uit het water worden gefilterd. De micro-organismen worden door de straling geïnactiveerd. Lees meer: Hoe reinigt UV-C water?
Waar UV-C wordt gebruikt
UV-C wordt op verschillende plaatsen gebruikt waar het nodig is om micro-organismen te inactiveren. De toepassing verschilt per situatie, maar het basisprincipe blijft hetzelfde: geschikte UV-straling wordt gebruikt om het genetische materiaal van micro-organismen te beschadigen.

Ziekenhuizen
In de gezondheidszorg kan UV-technologie worden ingezet voor infectiepreventie. Een bekende toepassing is het behandelen van lucht met zogenoemde germicidal ultraviolet irradiation, of GUV.
Volgens CDC/NIOSH kunnen goed ontworpen en onderhouden UV-systemen micro-organismen in de lucht inactiveren. Dergelijke systemen kunnen als aanvullende maatregel worden gebruikt in zorgomgevingen. UV-C kan daarnaast worden gebruikt om bepaalde oppervlakken of materialen te behandelen.

Waterzuivering
UV-C wordt ook gebruikt voor het desinfecteren van water. De WHO beschrijft ultraviolet licht als een methode om micro-organismen in water te inactiveren. Een belangrijk voordeel is dat UV-C geen desinfecterende stof aan het water hoeft toe te voegen.
De techniek heeft ook beperkingen. De UV-straling moet de micro-organismen kunnen bereiken. Factoren zoals troebelheid en de UV-dosis kunnen invloed hebben op de werking.

UV-C in waterflessen
Dezelfde techniek wordt ook toegepast in sommige waterflessen, met een kleine UV-bron in of rond de dop. Na het activeren wordt het water een bepaalde periode aan UV-licht blootgesteld om micro-organismen te inactiveren.
Zo’n fles is geen gewoon filter: een filter houdt deeltjes tegen, UV-C inactiveert micro-organismen. Bij troebel water kunnen zwevende deeltjes het UV-licht tegenhouden of verstrooien. Lees meer over UV-C-flessen

Is UV-C gevaarlijk voor mensen?
UV-C moet voorzichtig worden behandeld. De straling kan schadelijk zijn voor mensen bij directe blootstelling, vooral voor huid en ogen. Het feit dat UV-C van de zon het aardoppervlak normaal gesproken niet bereikt, betekent niet dat kunstmatige UV-C-bronnen ongevaarlijk zijn.
Het RIVM beschrijft dat UV-straling biologische effecten kan hebben en dat het effect sterk afhankelijk is van de golflengte. Het instituut wijst ook op mogelijke effecten op huid en ogen.
Bij UV-C-apparaten is daarom een goede afscherming belangrijk. Een gesloten systeem moet voorkomen dat gebruikers rechtstreeks aan de UV-C-bron worden blootgesteld. Dat geldt bijvoorbeeld voor UV-C-apparatuur voor water: de UV-bron hoort zo te zijn ingebouwd dat het licht niet rechtstreeks in de ogen of op de huid terechtkomt.
De belangrijkste regel
Ook bij UV-C-systemen voor lucht is een goed ontwerp essentieel. CDC/NIOSH benadrukt dat systemen correct moeten worden ontworpen, geïnstalleerd en onderhouden om veilig te kunnen worden gebruikt in ruimten waar mensen aanwezig zijn.
Kijk daarom niet alleen naar de aanwezigheid van een UV-C-lamp, maar ook naar de manier waarop de lamp is afgeschermd en wordt gebruikt.
Conclusie
UV-C is kortgolvige ultraviolette straling die micro-organismen kan inactiveren door hun genetisch materiaal te beschadigen. Daarom wordt UV-C gebruikt voor onder meer waterzuivering, luchtbehandeling en bepaalde toepassingen in de gezondheidszorg.
De techniek kan nuttig zijn, maar vraagt om een zorgvuldig ontwerp en veilig gebruik. Directe blootstelling aan kunstmatige UV-C-straling moet worden voorkomen.
Lees verder
Bronnen
- RIVM – Wat is zonkracht en UV-straling?
- RIVM – UV-straling en gezondheid
- WHO – Water treatment and pathogen control
- CDC – Miscellaneous Inactivating Agents
- CDC/NIOSH – About Germicidal Ultraviolet (GUV)
- CDC – Facts About Ultraviolet Radiation